viernes, 8 de enero de 2010

Srngara-tilakah

[janmashtami022-1024.jpg]
Agradecimiento: http://3.bp.blogspot.com/_rSA9SVWw60w/Sn2Bh5GQ_fI/AAAAAAAAHoE/-4x6RQzZAGI/s1600-h/janmashtami022-1024.jpg

Jagadananda Das

Jagadananda Das





The following text is taken from Kavyamala (Calcutta, 1887), vol III. 111-152.

çåìgära-tilakaù


(1)

prathamaù paricchedaù


çåìgäré girijänane sakaruëo ratyäà pravéraù smare
bébhatso’sthibhir utphaëé ca bhaya-kån mürtyädbhutas tuìgayä |
raudro dakña-vimardane ca hasakån nagnaù praçäntaç ciräd
itthaà sarva-rasäçrayaù paçupatir bhüyät satäà bhütaye ||1||


äkhyäta-näma-racanä-caturasra-sandhi-
sad-väg-alaìkåti-guëaà sarasaà suvåttam |
äseduñäm api divaà kavi-puìgavänäà
tiñöhaty akhaëòam iha kävya-mayaà çaréram ||2||


kävye çubhe’pi racite khalu no khalebhyaù
kaçcid guëo bhavati yadyapi sampratéha |
kåpäà tathäpi sujanärtham idaà yataù kià
yükäbhayena paridhäna-vimokñaëaà syät ||3||


sänanda-pramadä-kaöäkña-viçikhair yeñäà na bhinnaà mano
yaiù saàsära-samudra-päta-vidhur eñv anyeñu potayitam |
yair niùséma-sarasvaté-vilasitaà dvitraiù padaiù saàhåtaà
teñäm apy upari sphuranti matayaù kasyäpi puëyätmanaù ||4||


präyo näöyaà prati proktä bharatädyai rasa-sthitiù |
yathämati mayäpy eñä kävyaà prati nigadyate ||5||


yäminévendunä muktä näréva ramaëaà vinä |
lakñmér iva åte tyägän no väëé bhäti nérasä ||6||


satyaà santi gåhe gåhe sukavayo yeñäà vacaç cäturé
sve harmye kula-kanyakeva labhate jätair guëair gauravam |
duñpräpaù sa tu ko’pi kovida-patir yad väg-rasa-grähiëäà
puëya-stréva kaläkaläpa-kuçalä cetäàsi hartuà kñamä ||7||


tasmäd yatnena kartavyaà kävyaà rasa-nirantaram |
anyathä çästra-vid goñöhyäà tat syäd udvega-däyakam ||8||


çåìgära-häsya-karuëä raudra-véra-bhayänakäù |
bébhatsädbhuta-çäntäç ca nava kävye rasäù småtäù ||9||


ratir häsaç ca çokaç ca krodhotsähau bhayaà tathä |
jugupsävismaya-çamäù sthäyi-bhäväù prakértitäù ||10||


nirvedo’tha tathä gläniù çaìkäsüyä madaù çramaù |
älasyaà caiva dainyaà ca cintä moho dhåtiù småtiù ||11||


vréòä capalatä harña ävego jaòatä tathä |
garvo viñäda autsukyaà nidräpasmära eva ca ||12||


suptaà prabodho’marñaç cäpy avahitthä tathogratä |
matir vyädhis tathonmädas tathä maraëam eva ca ||13||


träsaç caiva vitarkaç ca vijïeyä vyabhicäriëaù |
trayastriàçad ime bhäväù prayänti ca rasa-sthitim ||14||


stambhaù svedo’tha romäïcaù svara-bhaìgo’tha vepathuù |
vaivarëyam açru pralaya ity añöau sättvikäù småtäù ||15||


bhävä evätisampannäù prayänti rasatäm amé |
yathä dravyäëi bhinnäni madhurädi-rasätmanäm ||16||


sambhavanti yathä våkñe puñpa-patra-phalädayaù |
tadvad rase’pi rucirä viçeñä bhäva-rüpiëaù ||17||


präyo naikarasaà kävyaà kiïcid atropalabhyate |
bähulyena bhaved yas tu sa tad-våttyä nigadyate ||18||


kaiçiky-ärabhaöé caiva sätvaté bhäraté tathä |
catasro våttayo jïeyä rasävasthäna-sücakäù ||19||


dharmäd artho’rthataù kämaù kämät sukha-phalodayaù |
sädhéyän eña tat-siddhyai çåìgäro näyako rasaù ||20||


ceñöä bhavati puà-näryor yä raty-utthätiriktayoù |
saàyogo vipralambhaç ca çåìgäro dvividho mataù ||21||


saàyuktyoç ca saàyogo vipralambho viyuktayoù |
pracchannaç ca prakäçaç ca punar eña dvidhä yathä ||22||


madana-kuïjara-kumbha-taöopame
stana-yuge paritaù sphuritäìgulim |
sakaraja-kñata-vämam api priyä
dayita-päëim amanyata dakñiëam ||22a||


santaptaù smra-saàniveça-vivaçaiù çväsair muhuù païcamo-
dgärävartibhir äpatadbhir abhitaù siktaç ca neträmbubhiù |
etasyäù priya-viprayoga-vidhuras tyaktvädharo rägitäà
sampraty uddhata-vahni-väri-viñamaà manye vrataà sevate ||22b||

känte vicitra-surata-krama-baddha-räge
saìketake’pi måga-çävaka-locanäyäù |
tat-küjitaà kim api yena tadéya-talpaà
nälpaiù parétam anuçabditalävakaughaiù ||22c|| (Skm 1116)

kiïcid vakrita-kaëöha-kandala-dalat-péna-stanävartana-
vyäyäà cita-kaïcukaà måga-dåças tasyäs tad-älokitam |
väcas täç ca vidagdha-bhäva-caturäù sphärébhavan manmathä
haàho mänasa kià smarasy abhimatäù siddhyanti puëyaiù kriyäù ||22d||

tyägé kulénaù kuçalo rateñu
kalpaù kalävit taruëo dhanäòhyaù |
bhavyaù kñamävän subhago’bhimäné
stréëäm abhéñöas tv iha näyakaù syät ||23||


tasyänuküla-dakñiëa-çaöha-dhåñöä ittham atra catväraù |
bhedäù kriyayocyante tad-udähåtayaç ramaëéyäù ||24||


atiraktatayä näryä sadä tyakta-paräìganaù |
sétäyäà rämavat so’yam anukülaù småto yathä ||25||


asmäkaà sakhi väsasé na rucire graiveyakaà nojjvalaà
no vakträ gatir uddhataà na hasitaà naivästi kaçcin madaù |
kià tv anye’pi janä vadanti subhago’py asyäù priyo nänyato
dåñöià niùkñipatéti viçvam iyatä manyämahe duùkhitam ||25a||


yo gauravaà bhayaà prema sad-bhävaà pürva-yoñiti |
na muïcaty anya-citto’pi jïeyo’sau dakñiëo yathä ||26||


saiväsya praëatis tad eva vacanaà tä eva keli-kriyä-
bhétiù saiva tad eva narma-madhuraà pürvänurägocitam |
käntasyäpriya-käriëéti bhavaté taà vakti doñäbilaà
kià syäd ittham aharniçaà sakhi mano doläyate cintayä ||26a||


priyaà vakti puro’nyatra vipriyaà kurute bhåçam |
jïätäparädha-ceñöaç ca kuöilo’sau çaöho yathä ||27||


sahaja-tarale äväà tävad-bahu-çruti-çälinau
punar iha yuväà satyaà çiñöaà tad atra kåtägasi |
praëayini punar yuktaà rantuà na veti batävayo-
rdhruvam upagate karëau prañöuà kuraìga-dåçau dåçau ||27a||

api ca—

kopät kiïcid upänato’pi rabhasäd äkåñya keçeñv alaà
nétvä mohana-mandiraà dayitayä häreëa bahvä dåòham |
bhüyo yäsyasi tad-gåhän iti muhuù kaëöhäruddhäkñaraà
jalpantyä çravaëotpalena sukåté kaçcid rahas täòyate ||27b|| (Amaru 9, Daç 2.19)


niùçaìkaù kåta-doño’pi vilakñas tarjito’pi no |
mithyä-väg-dåñöa-doño’pi dhåñöo’sau kathito yathä ||28||


jalpantyäù paruñaà ruñä mama baläc cumbaty asäv änanaà
måd-gätyäçu karaà kareëa bahuçaù santäòyamäno’pi san |
älénäà purato dadhäti çirasä päda-prahäräàs tato
no jäne sakhi sämprataà praëayien kupyämi tasmai katham ||28a|| (Skm 888)

api ca—

dhik tväm dhürta gata-trapa praëayiné saiva tvayärädhyatäà
yasyäù päda-talähatià tava hådi vyäkhyäty asau yävakaù |
ity ukto’pi na näma muïcati yadä pädäv ayaà durjano
mithyäväda-vicakñaëaù kim aparaà kuryäà vayasye tadä ||28b||


güòha-mantraù çucir vägmé bhakto narma-vicakñaëaù |
syän narma-sacivas tasya kupitas-stré-prasädakaù ||29||


péöha-mardo viöaç ceti vidüñaka iti tridhä |
sa bhavet prathamas tatra näyikä-näyakänugaù ||30||


ekavidyo viöaù proktaù kréòä-präyo vidüñakaù |
sva-vapur-veña-bhäñäbhir häsyakäré ca narmavit ||31||


eñäà prabandha-viñayo vyavahäraù präyaço bhavet pracuraù |
pratyekam udähåtas tathäpi käçcin nigadyante ||32||



vimuïcämuà mänaà saphalaya vacaù sädhu suhådäà
mudhä santäpena glapayasi kim aìgaà smara-bhuvä |
priyaà päda-pränta-praëatam adhunä mänaya bhåçaà
na mugdhe pretyetuà prabhavati gataù käla-hariëaù ||32a||


praëayini bhåçaà tasmin mänaà manasvini mä kåthäù
kim aparam ito yuktäyuktair vinä hy amunä tava |
ayam api bhavet sampraty api kñayänala-saànibhaù
sarasa-visiné-kanda-ccheda-cchavir måga-läïchanaù ||32b||


dürät kandalitair hådi pravitataiù kaëöhe luöhadbhir haöhäd
vaktre saìkaöa-näsikä-taralitair niryadbhir atyüñmabhiù |
niùçväsaiù påthu-manmathottha-davathur vyaktaà tavävedito
mthyälambita-sauñöhavena kim ataù kopena käntaà prati ||32c||


svakéyä parakéyä ca sämänya-vanitä tathä |
kaläkaläpa-kuçaläs tisras tasyeha näyikäù ||33||


pauräcäraratä sädhvé kñamärjava-vibhüñitä |
mugdhä madhyä pragalbhä ca svakéyä trividhä matä ||34||


mugdhä nava-vadhüs tatra nava-yauvana-bhüñitä |
navänaìga-rahasyäpi lajjä-präya-ratir yathä ||35||


gataà karëäbhyarëe prasarati tathäpy akñi-yugalaà
kucau kumbhärambhau tad api cibukottambhana-rucé |
nitamba-präg-bhäro gurur api gurutvaà mågayate
kathaàcin no tåptis taruëimani manye måga-dåçaù ||35a||


yathä romäïco’yaà stana-bhuvi lasat-sveda-kaëiko
yathä dåñöis tiryak patati sahasä saìkucati ca |
tathä çaìke’muñyäù praëayini daräsvädita-rasaà
na madhyasthaà cetaù praguëa-ramaëéyaà na ca dåòham ||35b||


virama nätha vimuïca mamäïcalaà
çamaya dépam iyaà samayä sakhé |
iti navoòha-vadhü-vacasä yuvä
mudam agäd adhikäà suaratäd api ||35c|| (Skm 501)


sa-kampä cumbane vaktraà haraty eñopagühitä |
parävåtya ciraà talpa äste rantuà ca väïchati ||36||



apaharati yadäsyaà cumbane çliñyamäëä
valati ca çayanéye kampate ca prakämam |
vadati ca yad alakñyaà kiïcid uktäpi bhüyo
ramayati sutaräà tac-cittam antar navoòhä ||36a||


mugdhäm ävarjayaty eña mådüpäyena säntvayan |
nätibhétikarair bhävaair nibandhair bäla-bhéñakaiù ||37||


sarati saras-téräd eñä bhramad-bhramarävalé
sumukhi vimukhé padme manye taväsyapipäsayä |
iti nigadite kiïcid bhétyä vivartita-kandharä
vadana-kamale bharträ bälä ciraà paricumbitä ||37a||


anyäà niñevamäëe’pi yadi kupyati sä priye |
rodity asyägrataù svalpam anunétä ca tuñyati ||38||


manyau kåte prathamam eva vikäram anyaà
no jänaté nava-vadhü rudaté paraà sä |
dhürtena locana-jalaà parimåjya gäòhaà
saàcumbya cädhara-dale gamitä prasädam ||38a||


ärüòha-yauvanä madhyä prädubhüta-manobhavä |
pragalbha-vacanä kiïcid vicitra-suratä yathä ||39||


tarat-täraà cakñuù kñapayati munénäm api dåçaù
kuca-dvandväkräntaà hådayam ahådaù känna kurute |
gatir mandébhütä harati gamanaà manmathavatä-
maho tanvyäs tulyaà taruëimani sarvaà vijayate ||39a||


dåñöiù snihyati nirbharaà priyatame vaidagdhya-bhäjo giraù
päëiù kuntala-mälikä-viracane tyaktänya-kärya-grahaù |
vakñaù saàvriyate punaù punar idaà bhärälasaà gamyate
jätä subhru manoramä tava daçä kasmäd akasmäd iyam ||39b|| (Skm 502)


subhaga kuravakas tvaà no kim äliìganoktiù
kim u mukhamadirecchuù kesaro no hådisthaù |
tvayi niyatam açoke yujyate pädaghätaù
priyam iti parihäsät peçalaà käcid üce ||39c||


känte tathä katham api prathitaà mågäkñyä
cäturyam uddhata-manobhavayä rateñu |
tat-küjitäny anuvadadbhir aneka-väraà
çiñyäyitaà gåha-kapota-çatair yathäsyäù ||39d||


gäòhaà vyäpriyate käntaà pibatéva ratäv iyam |
viçatéva tad-aìgeñu muhyatéva sukhe yathä ||40||


kåtväneka-vidhäà rasena surate kelià kathaïcic cirä-
tpräptäntaù sukha-mélitäkñi-yugalä svidyat kapola-sthalé |
supteyaà kila sundaréti subhagaù svairaà tathaiväsvaja-
dgäòhänaìga-vimarda-niùsaha-vapur-nidräà sahaivägataù ||40a||


sä dhérä vakti vakroktyä priyaà kopät kåtägasam |
madhyä rodity upälambhair adhérä paruñaà yathä ||41||


upetya täà dåòha-parirambha-lälasa-
çciräd abhüù pramupita-cäru-candanaù |
dhåtäïjanaù sapadi tad-akñi-cumbanä-
dihaiva te priya viditä kåtärthatä ||41a||


yaträrkäyitam indunä sarasijair aìgära-puïjäyitaà
kruddhäyäà mayi nätha te kadalikäkäëòair alätäyitam |
kälo’nyaù khalu ko’pi so’måtamayo jäto viñätmädhunä
dhik tväà dhürta viniryad-açrur abalä mohaà rudanté gatä ||41b||


särdhaà manoratha-çatais tava dhürta käntä
saiva sthitä manasi kåtrima-bhäva-ramyä |
asmäkam asti na hi kaçcid ihävakäças
tasmät kåtaà caraëa-päta-viòambanäbhiù ||41c|| (Skm 587, Pv 218)


labdhäyatiù pragalbhä syät samasta-rati-kovidä |
äkränta-näyikä bäòhaà viräjad-vibhramä yathä ||42||


seyaà paraìginé måëäla-latikäm ädäya yasyäù priyo
häraà me kurute payodhara-taöe pratyagra-tärä-rucam |
bandhükaà ca tad etad äli vidalad yat tena sémantitaà
sarväçä-vijigéñu-puñpa-dhanuño bäëa-çriyaà dhäsyati ||42a||


yatra sveda-lavair alaà vlulitair vyälupyate candanaà
svacchandair maëitaiç ca yatra raëitaà nihnüyate nüpuram |
yaträyänty acireëa sarva-viñayäù kämaà tad-ekägratäà
sakhyas tat-surataà bhaëämi rataye çeñä tu loka-sthitiù ||42b||


svämin bhaìgurayälakaà sa-tilakaà bhälaà viläsin kuru
präëeça truöitaà payodhara-taöe häraà punar yojaya |
ity uktvä suratävasäna-sukhitä sampürëa-cadnränanä
spåñöä tena tatheti jäta-pulakä präptä punar mohanam ||42c|| (Skm 662)


madhura-vacanaiù sa-bhrü-bhaìgaiù kåtäìguli-tarjanai-
ralasa-valitair aìga-nyäsair mahotsava-bandhubhiù |
asakåd asakåt sphära-sphärair apäìga-vilokitai-
stribhuvana-jaye sä païceñoù karoti sahäyatäm ||42d|| (Skm 509)


niräkulä ratäv eñä dravatéva priyäìgake |
ko’yaà käsmi rataà kià vä na vetti ca rasäd yathä ||43||


dhanyäs täù sakhi yoñitaù priyatame sarväìga-lagne’pi yäù
prägalbhyaà prathayanti mohana-vidhäv älambya dhairyaà mahat |
asmäkaà tu tadéya-päëi-kamale’py unmocayaty aàçukaà
ko’yaà kä vayam atra kià nu surataà naiva småtir jäyate ||43a||


kåta-doñe’pi sädhérä tasmin nädriyate ruñä |
äkära-saàvåtià cäpi kåtvodäste ratau yathä ||44||


yad väcaù pracuropacära-caturä yat sädaraà dürataù
pratyutthänam idaà svahasta-nihitaà yad-bhinnam apy äsanam |
utpaçyämi yad evam eva ca muhur dåñöià sakhé-saàmukhéà
tac chaìke tava paìkajäkñi balavän ko’py aprasädo mayi ||44a||


yat päëir na nivärito nivasana-granthià saumudgranthaya-
nbhrü-bhedo na kåto manäg api muhur yat-khaëòyamäne’dhare |
yan niùçaìkam ivärpitaà vapur aho patyuù samäliìgane
mäninyä kathito’nuküla-vidhinä tenaiva manyur mahän ||44b||


madhyä pratibhinatty enaà solluëöhaà sädhu-bhäñitaiù |
adhérä puruñair hanti santarjya dayitaà yathä ||45||


kåtaà mithyä-jalpair virama viditaà kämuka cirät
priyäà täm evoccair abhisara yadéyair nakha-padaiù |
viläsaiç ca präptaà tava hådi padaà raga-bahulair
mayä kià te kåtyaà dhruvam akuöiläcära-parayä ||45a||


sä bäòhaà bhavatekñiteti niviòaà saàyamya bähvoù srajä
bhüyo drakñyasi täà çaöheti dayitaà saàtarjya saàtarjya ca |
älénäà pura eva nihnuti-paraù kopäd raëan-nüpuraà
mäninyä caraëa-prahära-vidhinä preyän açokékåtaù ||45b||


ekäkärä matä mugdhä punarbhüç ca yato’nayoù |
atisükñmatayä bhedaù kavibhir na pradarçitaù ||46||


madhyä punaù pragalbhä ca dvidhä sä paribhidyate |
ekä jyeñöhä kaniñöhänyä näyaka-praëayaà prati ||47||


uparodhät tathä snehät sänurägo’pi näyakaù |
ceñöate täà prati präyaù kaläsu kuçalo yathä ||48||


tvad-akñiëé kuvalaya-buddhir atyalé
ruëadhmy ahaà tad iti niméya locane |
tato bhåçaà pulakita-gaëòa-maëòaläà
yuvä paräà nibhåtam acumbad aìganäm ||48a||


sampattau ca vipattau ca maraë’pi na muïcati |
yä svéyä täà prati prema jäyate puëya-käriëaù ||49||


anyadéyä dvidhä proktä kanyoòhä ceti te priye
darçanäc chravaëäd väpi kämärte bhavato yathä ||50||


kim api lalitaiù snigdhaiù kiïcit kim apy atikuïcitaiù
kim api valitaiù kandarpeñün hasadbhir ivekñaëaiù |
abhimata-mukhaà vékñäà cakre naväìganayä tathä
lalita-kuçalo’py äléloko yathätivisismaye ||50a||


niçamayya bahir manoharaà svaram aikñiñöa tathäparä yä |
tila-mätrakam apy abhün nahi çraveëendévara-locanänantaram ||50b||


kasyäçcit subhaga iti çrutaç ciraà yas taà
dåñövädhigata-rater nirmélitäkñyäù |
nispandaà vapur avalokya sauvidalläù
santepur vidhuradhiyo niçänta-vadhväù ||50c||


kärçya-jägara-täpänyaù karoti çruto’py alam |
tam eva durlabhaà käntaà cetaù kasmäd didåkñase ||50d||


säkñäc citre tathä svapne tasya syäd darçanaà tridhä |
deçe käle ca bhaìgyä ca çravaëaà cäsya tad yathä ||51||


satyaà santi gåhe gåhe priyatamä yeñäà bhujäliìgana-
vyäpärocchalad-accha-mohana-jalä jäyanta eëédåçaù |
preyän ko’py aparo’yam atra sukåté dåñöe’pi yasmin vapuù
svedojjåmbhaëa-kampa-sädhvasa-mukhaiù präpnoti käïcid dåçäm ||51a||


citraà citra-gato’py eña mamäli madanopamaù |
samunmülya baläl lajjäm utkaëöhayati mänasam ||51b|| (Skm 944)


mugdhä svapna-samägate priyatame tat-päëi-saàsparçanä-
dromäïcärcitayä çaréra-latayä saàsücya kopät kila |
mä mäà vallabha saàspåçeti sahasä çünyaà vadanté muhuù
sakhyä no hasitä sacintam asakåt saàçocitä pratyuta ||51c||


sphära-sphurat-pradépaà saudhaà madhu sotpalaà kalaà gétam |
priya-sakhi sakalam idaà tava saphalaà khalu yadi bhavet so’tra ||51d||


vikasati kaairava-nikare sarati ca sarasé-saméraëo sutanu |
cambaty ambaram indau tava tena vinä ratiù kédåk ||51e||


ajananir astu dåços tava kucayor abhava-niralaà bhavatu |
yadi dåçyate na sa yuvä nirbharam äliìgyate no vä ||51f||


drañöuà vaktuà ca no kanyä raktä çaknoty amuà sphuöam |
paçyantam abhijalpantaà vivikte’pi hriyä yathä ||52||


kämaà na paçyati didåkñata eva bhümnä
noktäpi jalpati vivakñati cädareëa |
lajjä-smara-vyatikareëa mano’dhinäthe
bälä rasäntaram idaà lalitaà bibharti ||52a||


vijïäta-näyikä-cittä sakhé vadati näyakam |
näyako vä sakhéà tasyäù premäbhivyaktaye yathä ||53||


kaëöakita-tanu-çarérä lajjä-mukuläyamäna-nayaneyam |
tava kumudinéva väïchati nå-candra bälä kara-spåçam ||53a||


santäpayanti çiçiräàçu-ruco yad ete
saàmohayanti ca vinidra-saroja-vätäù |
yat khidyate tanur iyaà ca tad eña doñaù
sakhyäs tavaiva sutanu pracura-trapäyäù ||53b||


apaçyantaà ca sä käntaà sphäritäkñé nirékñyate |
düräd älokayaty eva sakhéà svajani nirbharam ||54||


nirnimittaà hasanté ca sakhéà vadati kiàcana |
savyäjaà sundaraà kiïcid gätram äviñkaroti ca ||55||


sakhyädi sthäpitäà mäläà käïcyädi racayet punaù |
ceñöäà ca kurute ramyäm aìga-bhaìgaiù çubhair yathä ||56||


abhimukha-gate yasminn eva priye bahuço vada-
tyavanata-mukhaà tüñëém eva sthitaà måga-netrayä |
atha kila valal-lélälokaà sa eña tathekñitaù
katham api yathä dåñöä manye kåtaà çruti-laìghanam ||56a|| (Skm 957)


tiryag-vartita-gätra-yañöi-viñamodvåtta-stanäsphälana-
truöyan-mauktika-mälayä sa-pulaka-svedollasad-gaëòayä |
düräd eva vilokayety abhimate tad vaktra-dattekñaëaà
durvära-smarayä tayä sahacaré gäòhaà samäliìgitä ||56b|| (Skm 956)


animittaàa yad vihasati niñkäraëam eva yat sakhéà vadati |
dayitaà vilokya tad iyaà çaàsati tad adhénam ätmänam ||56c||


präduñyad-ruja-müla-känti-lalitäm udyamya dor-vallaréà
valgat-péna-payodhara-sthala-lulan-muktävalé-sundaram |
aìgulyä pracalat-karägra-valaya-svänopahüta-smaraà
tanvyäù kuïcita-locanaà vijayate tat-karëa-kaëòüyanam ||56d||


sraho’vataàsaà raçanäà ca kiïcit
priyaà samälokya samäsajanté |
punastaräà sä suhådo dadäti
pratyaìgam äväsam iva smarasya ||57||


vyäjåmbhaëonnamita-danta-mayükha-jäla-
vyälambi-mauktika-guëaà ramaëe mudeva |
ürdhvaà milad-bhuja-latä-valaya-prapaïca-
sat-toraëaà hådi viçaty aparä vyudäse ||57a|| (Skm 958)


anyoòhäpi karoty eva sarvam uddhata-manmathä |
duravasthä punaù käntam abhiyuìkte svayaà yathä ||58||


ullaìghyäî sakhé-vacaù samucitäm utsåjya lajjäm alaà
hitvä bhétibharaà nirasya ca nijaà saubhägya-garvaà manäk |
äjïäà kevalam eva manmatha-guror ädäya nünaà mayä
tvaà niùçeña-viläsi-varga-gaëanä-cüòämaëe saàçritaù ||a||


cakñur mélati sänandaà nitambaù prasravaty api |
vepate ca tanus tanvé tasyäs tad-darçane yathä ||59||


mélan manthara-cakñuñä paripatat käïcé-graha-vyagrayä
gäòänanìga-bhara-sravatravanayä kampoparuddhäìgayä |
sarväìgaà caöukärako’py abalayä saìketake kautukä-
dästäà rantum aho nirékñitum api preyän na sambhävitaù ||59a||


näbhiyuìkte svayaà kantyä mugdhatväd duùsthitäpi tam |
tad-avasthäà tu käntäya tat-sakhé kathayed yathä ||60||


niùçväseñu skhalati kadalé-béjanaà täpa-sampa-
nneträmbhobhiç cham iti patitaiù sicyate ca stanäntaù |
tasyäù kiïcit subhaga tad abhüt tänavaà tvad-viyoge
yenäkasmäd valaya-padavém aìguléyaà prayäti ||60a||


ananya-çaraëä svéyä dhanähäryä paräìganä |
asyäs tu kevalaà prema tenaiñä rägiëäà matä ||61||


sämänyä vanitä veçyä sä dravyaà param icchati |
nirguëe’pi na vidveño na rägo’syä guëiny api ||62||


tat-svarüpam idaà proktaà kaiçcid brümo vayaà punaù |
varëayanty anayä yuktyä täsäm apy anurägitäm ||63||


çåìgäräbhäsa etäsu na çåìgäraù kadäcana |
tad-vyäpäro’thavä täsäà smaraù kià bhakñito bakaiù ||64||


tasmät täsäm api kväpi rägaù syät kià nu sarvathä |
dhanärthaà kåtrimair bhävair grämyaà vyämohayanti täù ||65||


liìgé pracchanna-kämaç ca naraàmanyaç ca ñaëòakaù |
sukha-präpta-dhano mürkhaù pitå-vittena garvitaù ||66||


ity ädén prathamaà grämyän jïätväkåñya ca tad-dhanam |
apürvä iva muïcanti tän etäs täpayanti ca ||67||


kintu täsäà kaläkeli-kuçalänäà manoramam |
vismäritäpara-strékaà surataà jäyate yathä ||68||


gäòhäliìgana-péòita-stana-taöaà svidyat-kapola-sthalaà
sandañöädhara-mukta-sétkåtam atibhrämyad-bhru-nåtyat-karam |
cäöu-präya-vaco-vicitra-bhaëitair yätai rutaiç cäìkitaà
veçyänäà dhåti-dhäma puñpa-dhanuñaù präpnoti dhanyo ratam ||68a||


érñyä kula-stréñu na näyakasya
niùçaìka-kelir na paräìganäsu |
veçyäsu caitad dvitayaà prarüòhaà
sarvasvam etäs tad aho smarasya ||69|| (Skm 556)


kupyat pinäki-neträgni-jvälä-bhasmékåtaù purä |
ujjévati punaù kämo manye veçyävalokitaiù ||70|| (Skm 557)


änandayanti yuktyä täà sevitä ghnanti cänyathä |
durvijïeyäù prakåtyaiva tasmäd veçyä viñopamäù ||71||


svädhéna-patikotkä ca tathä väsaka-sajjikä |
sandhitä vipralabdhä ca khaëòitä cäbhisärikä ||72||


proñita-preyasé caivaà näyikäù pürva-sücitäù |
tä evätra bhavanty añöäv avasthäbhiù punar yathä ||73||


yasyä rati-guëäkåñöaù patiù pärçvaà na muïcati |
vicitra-vibhramäsaktä svädhéna-patikä yathä ||74||


likhati kucayoù patraà kaëöhe niyojayati srajaà
tilakam alike kurvan gaëòäd udasyati kuntalän |
iti caöu-çatair väraà väraà vapuù paritaù spåçan
viraha-vidhuro näsyäù pärçvaà vimuïcati vallabhaù ||74a|| (Skm 661)


utkä bhavati sä yasyäù saìketaà nägataù priyaù |
tasyänägamane hetuà cintayanty äkulä yathä ||75||


kià ruddhaù priyayä kayäcid athavä sakhyä tayodvejitaù
kià vä käraëa-gauravaà kim api yan nädyägato vallabhaù |
ity älocya mågédåçä karatale saàsthäpya vakträmbujaà
dérghe niùçvasitaà ciraà ca ruditaà kñiptäç ca puñpa-srajaù ||75a||


bhaved väsaka-sajjäsau sajjitäìgaratälayä |
niçityägamanaà bhartur dvärekñaëa-parä yathä ||76||


dåñövä darpaëa-maëòale nija-mukhaà bhüñäà manohäriëéà
dépärciù-kapiçaà ca mohana-gåhaà trasyät-kuraìgé-dåçä |
evaà nau surataà bhaviñyati ciräd adyeti sänandayä
mandaà känta-didåkñayätilalitaà dväre dåg-äropità ||76a|| (Skm 657)


nirasto manyunä känto namann api yayä punaù |
duùsthitä taà vinä säti-sandhitäbhimatä yathä ||77||


yat-päda-praëataù priyaù paruñayä väcä sa nirvärito
yat-sakhyä na kåtaà vaco jaòatayä yan-manyur eko dhåtaù |
päpasyäsya phalaà tad etad adhunä yac candanendu-dyuti-
präleyämbu-saméra-paìkaja-visair gätraà muhur dahyate ||77a|| (Skm 674)


preñya dütéà svayaà dattvä saìketaà nägataù priyaù |
yasyästena vinä duùsthä vipralabdhä tu sä yathä ||78||


yat saìketa-gåhaà priyeëa kathitaà sampreñya dütéà svayaà
tac chünyaà suciraà niñevya sudåçä paçcäc ca bhagnäçayä |
sthänopäsana-sücanäya vigalat-sändräïjanair locanair
bhümäv akñaramälikeva likhitä dérghaà rudatyä çanaiù ||78a|| (Skm 670)


kutaçcin nägato yasyä ucite väsake priyaù |
tad-anägam asantaptä khaëòitä sä matä yathä ||79||


sotkaëöhaà ruditaà sakampam asakåd yätaà sa-bäñpaà ciraà
cakñur dikñu niveçitaà sa-karuëaà sakhyä samaà jalpitam |
nägacchaty ucite’pi väsaka-vidhau känte samudvignayä
tat tat kiàcid anuñöhitaà mågadåçä no yatra väcäà gatiù ||79a|| (Skm 669)


yä nirlajjékåtä bäòhaà madane madanena ca |
abhiyäti priyaà säbhisäriketi matä yathä ||80||


no bhétaà taòito dåçä jalamucä tad-darçanäkäìkñayä
no garjir gaëitä bhåçaà çruti-mukhaà tad-väci saàcintya ca |
dhäräpätasamudbhavä na ca matä péòä tad-äliìganaà
väïchantyä dayitäbhisäraëa-vidhau tanvyä paraà tat-param ||80a||


kutaçcit käraëädyasyäù patir deçäntaraà gataù |
dattvävadhià bhåçärtä sä proñita-preyasé yathä ||81||


utkñipyälaka-mälikäà vilulitäm äpäëòu-gaëòa-sthalä-
dviçliñyad-valaya-prapäta-bhayataù prodyamya kiïcit karau |
dvära-stambha-niñaëëa-gätra-latikä kenäpi puëyätmanä
märgälokana-datta-dåñöir abalä tat-kälam äliìgyate ||81a|| (Skm 763)


niùçväsa-santäpa-sakhé-vacorti-
cintäçru-pätädi-yutäù sakhedäù |
väcyä pralabdhägata-bhartåkotkä-
tisandhitäù khaëòitayä sahätra ||82||


vicitra-maëòanä håñöä bhavet svädhéna-bhartåkä |
tathä väsaka-sajjäpi sä kià tv ägantuka-priyä ||83||


kulajänyäìganä veçyä tridhä syäd abhisärikä |
yathaivoktäs tathaivänyäù svädhéna-patikädayaù ||84||


kulajä saàvåtä trastä savréòä ca drutaà vrajet |
näyakaà para-näré ca samantäd anavekñitä ||85||


sakhé-yuktä madädhikyät sphäritäkñé na çaìkitä |
sa-çabdäbharaëä kämaà veçyä sarati näyakam ||86||


trayodaça-vidhä svéyä dvividhä ca paräìganä |
ekä veçyä punaç cäñöäv avasthä-bhedato’tra täù ||87||


punaç ca täs tridhä sarvä uttamä madhyamädhamä |
itthaà çatatrayaà täsäm açétiç catur-uttarä ||88||


doñänurüpa-kopä yänunétä ca prasédati |
rajyate ca bhåçaà näthe guëa-häryottameti sä ||89||


känte kià kupitäsi kaù para-jane präëeça kopo bhavet
ko’yaà subhru paras tvam eva dayite däso’smi kas te paraù |
ity uktvä praëataù priyaù kñititaläd utthäpya sänandayä
neträmbhaù-kaëikäìkite stana-taöe tanvyä samäropitaù ||89a||


doñe svalpe’pi yä kopaà dhatte kañöena muïcati |
prayäti karuëäd rägaà madhyamä sä matä yathä ||90||


visphära-sphuritädharäpi vikasad-gaëòa-sthala-praskhala-
dgharmämbhaù-kaëikäpi bhaìguratara-bhrü-bheda-bhüñäpy alam |
pädäntaù-praëate priye prakaöayaty antaù prasädaà priyä
keçäramanrüpuëòaléñu valitänunmocayanté çanaiù ||90a||


yä kupyati vinä doñaà snihyaty anunayaà vinä |
nirhetuka-pravåttiç ca cala-cittäpi sädhamä ||91||


yaträdhaù-kåta-käma-kärmuka-katho bhrämyad-bhuvor vibhramaù
sadyaù prodgata-candrakänti-jayiné yasmin kapola-cchaviù |
yatra sveda-kaëävalupta-mahimä häro’py uroja-sthale
ko’yaà mänini mat-praëäma-vimukhaù pratyagra-mäna-grahaù ||91a||


jäti-käla-vayovasthäbhäva-kandarpa-näyakaiù |
itarä pay asaìkhyäù syur noktä vistara-bhétitaù ||92||


ity ädi sakalaà jïätvä svayaà cälokya tad-vidäm |
kavénäà ca viçeñoktyä jïätavyäù sakalä imäù ||93||


romäïca-vepathu-stambha-sveda-neträmbu-vibhramäù |
väcyäù saàyoga-çåìgäre kavinä näyikäçritäù ||94||


sambandhi-mitra-dvija-räja-tékñëa-
varëädhikänäà pramadä na gamyäù |
vyaìgäs tathä pravrajitä vibhinna-
manträç ca dharmärtha-manobhava-jïaiù ||95||


anena märgeëa viçeña-ramyaà
sambhoga-çåìgäram imaà vitanvan |
bhavet kavir bhäva-rasänurakto
vidagdha-goñöhé-vanitä-manojïaiù ||96||


iti çré-rudra-bhaööa-viracite çåìgära-tilakäbhidhäne kävya-rasälaìkäre
sambhoga-çåìgäro näma prathamaù paricchedaù |

(2)

dvitéya-paricchedaù


vipralambhäbhidhäno’yaà çåìgäraù syäc caturvidhaù |
pürvänurägo mänäkhyaù praväsaù karuëätmakaù ||1||


dampatyor darçanäd eva samutpannänurägayoù |
jïeyaù pürvänurägo’yam apräptau ca daçä yathä ||2||



kià candanair racayase nu måëäla-çayyäà
mä mä mamäli kuru komala-täla-våntam |
muïcägrahaà vikaca-paìkaja-yojaneñu
tat-saìgamaù param apäkurute smarägnim ||2a||


yat särair iva paìkajasya ghaöitaà yac candra-garbhäd iva
protkérëaà yad anaìga-säyaka-çikhäbhäseva saàvardhitam |
yat saàsicya sudhä-rasair iva rater ästhäna-bhümékåtaà
tad bhüyo’pi kadä saroruha-dåçaù paçyämi tasyä mukham ||2b||


måëäla-kadalé-candra-candanämbu-ruhädikam |
tatränayoù smarätaìka-çäntaye naiva sevitam ||3||


älokäläpa-saàrüòha-rägäkulita-cetasoù |
tayor bhaved asaàpräptau daçävasthaù smaro yathä ||4||


abhiläño’tha cintä syät småtiç ca guëa-kértanam |
udvego’tha praläpaù syäd unmädo vyädhir eva ca ||5||


jaòatä maraëaà caiva daçamaà jäyate dhruvam |
asaàpräptau bhavanty etäs tayor daça daçä yathä ||6||


vyavasäyo bhaved yatra bäòhaà tat-saìgamäçayä |
saìkalpäkula-cittatvät so’bhiläñaù småto yathä ||7||


praviçati yathä gehe’kasmäd bahiç ca viceñöate
vadati ca yathä sakhyä särdhaà sahäsam ihotsukä |
dayita-vadanäloke mandaà yathä ca calaty asau
måga-dåçi tathaitasyäà manye smareëa kåtaà padam ||7b|| (Skm 959)


kathaà sa vallabhaù präpyaù kià kuryäm asya siddhaye |
kathaà bhaved asau vaçya iti cintä matä yathä ||8||


satyaà durlabha eña vallabhatamo rägo mamäsmin punaù
ko’py anyo’sti gurur na cätinipuëäù sakhyo’sya saàbodhane |
saàcintyeti mågédåçä priyatame dåñöe çlathäà mekhaläà
badhnantyä na gataà sthitaà na ca galad-väso na vä saàvåtam ||8a||


dveño yatränya-käryeñu tad-ekägraà ca mänasam |
çväsair manorathaiç cäpi ceñöäs täù smaraëaà yathä ||9||


induà nindati padma-kandala-dalais talpaà na vä manyate
karpüraà kirati prayäti na ratià präleya-dhärä-gåhe |
çväsaiù kevalam eva khedita-tanur dhyäyaty asau bälikä
yat tat ko’pi yuvä dhruvaà smara-suhåc-cetasy amuñäù sthitaù ||9a||


saundarya-hasitäläpair nästy anyas tat-samo yuvä |
iti väëé bhaved yatra tad itthaà guëa-kértanam ||10||


tad-vaktraà hasitendu-maëòalam iti sphäraà tad-älokitaà
sä väëé jita-käma-kärmuka-ravä saundaryam etasya tat |
itthaà saàtatam äli vallabhatama-dhyäna-prasaktätmanaç
cetaç cumbita-käla-küöam iva me kasmäd idaà muhyati ||10a||


yasmin ramyam aramyaà vä na ca harñäya jäyate |
pradveñaù präëitavye’pi sa udvegaù småto yathä ||11||


agny-äkäraà kalayasi puraç cakraväkéva candraà
baddhotkampaà çiçira-marutä dahyase padminéva |
präëän dhatse katham api baläd gacchataù çalya-tulyäà-
stat kenäsau sutanu jantio mänmathas te vikäraù ||11a|| (Skm 972)


bambhraméti mano yasmin ratyautsukyäd itas tataù |
väcaù priyäçritä eva sa praläpaù småto yathä ||12||


itthaà tena nirékñitaà na ca mayäpy evaà samälokitas
tenoktaà subhagena tatra na mayä dattaà vaco mandayä |
tat satyaà kathayäli kià sa subhagaù kupyen na mahyaà gata
ity uktvä sudåçä kayäpi valita-grévaà dåçau sphärite ||12a||


çväsa-prarodanotkampa-vasudhollekhanair api |
vyäpäro jäyate yatra sa unmädaù småto yathä ||13||


devévänimiñekñaëä vilikhati kñoëéà çvasity uccakaiù
kiàcid dhyäyati niçcalä ca balavad romäïcitä kampate |
rodity aìga-gatäà vilokya suciraà véëäm api vyäpåtä
svalpair eva dinair iyaà vara-tanuù kenäpi saàçikñitä ||13a||


santäpa-vedanä-präyo dérgha-çväsa-samäkulaù |
tanükåta-tanur vyädhir añöamo’yaà småto yathä ||14||


täpaù çoñita-candanodaka-rasaù çväsä vikérëotpaläù
karpüräbhibhava-pracaëòa-paöimä gaëòa-sthale päëòimä |
mläyad-bäla-måëäla-näla-lalitä präptä tanus tänavaà
tanv-aìgyäù kathitaù smareëa guruëä ko’py eña kañöa-kramaù ||14a||


akäëòe yatra huàkäro dåñöiù stabdhä gatä småtiù |
çväsäù samadhikäù kärçyaà jaòateyaà matä yathä ||15||


dåñöir niçcalatärakädhara-dalaà çväsaiù kåtaà dhüñaraà
präptaà väsara-candra-bimba-padavéà vaktraà vinañöä småtiù |
huàkäraù param eka eva vacana-sthäne sthitaù säàprataà
manye’syäù kusumäyudhaù sa-çibiraù pratyaìgam äväsitaù ||15a||


upäyair vividhair näryä yadi na syät samägamaù |
kandarpa-çara-bhinnäyä maraëaà jäyate tataù ||16||


puàso’pi hi bhavanty etä daçävasthä manobhavät |
maraëaà kià tv asaundaryät tayoù kaiçcin na badhyate ||17||


anye tad api badhnanti pratyujjévana-käìkñayä |
våttänuväde tac-chastam utpädye präyaço nahi ||18||


ekasmiàs tu måte’py anyo yadi jévet kathaàcana |
kä sneha-gaëanä tatra mriyate cen na saìgamaù ||19||


pürvaà näré bhaved raktä pumän paçcät tad iìgitaiù |
tataù saàbhoga-léleti svabhäva-subhagä sthitiù ||20||


anyathäpi na doñaù syäd yadi prema samaà dvayoù |
raktäparaktä våttiç cec chåìgäräbhäsa eva saù ||21||


ayaà ca präyaças taj-jïair itthaà häsyeñu badhyate |
nirdravyeëa mayä särdhaà veçye mänaya yauvanam ||22||


anurakto bhaved yasyäà näyakas tat-sakhé-janam |
sämnä mänena dänena bäòham ävarjayaty asau ||23||


tasyägre tat-kathäà kurvan sväbhipräyaà prakäçayet |
tad-abhäve prayuïjéta käçcit pravrajitädikäù ||24||


tad-dväreëa samäkhyäta-svabhävo jïäta-tan-manäù |
upacäraiù parair lekhaiù sädhayeet täm atandritaù ||25||


tato dåñövä vivikte täm indrajäla-kalädibhiù |
prayogair lalitaiù svairaà vismayaà paramaà nayet ||26||


dhätré-sakhé-veçmani rätri-cäre
mahotsave tévratame bhaye ca |
nimantreëa vyädhi-miñeëa çünye
gehe tayor nütana-saìgamaù syät ||27||



yadä rägo guruù sä ca labhyate naiva yäcitä |
kñéëopäyas tadä kanyäà näyakaù sädhayed iti ||28||


para-stré-gamanopäyaù kavibhir nopadiçyate |
sundaraà kintu kävyäìgam etat tena nidarçyate ||29||


vämatä durlabhatvaà ca stréëäà yä ca niväraëä |
tad eva païca-bäëasya manye paramam äyudham ||30||


bahu-mänäd bhayäd väpi nåëäm anyatra yoñiti |
pracchanna-kämitaà ramyaà satäm api bhaved yathä ||31||


jérëaà tärëa-kuöérakaà nivasanaà talpékåtaà sthaëòile
nérandhraà timiraà kiranti salilaà garjanta ete ghanäù |
gacchäméti vadaty asäv api muhuù çaìkäkulä kevalaà
cetaç citram aho tathäpi ramate saàketake käminäm ||31a||


sa mäno näyikä yasminn érñyayä näyakaà prati |
dhatte vikäram anya-stré-saìga-doña-vaçäd yathä ||32||


kiàcid bäñpa-jalävalepa-lalite netre samäkuïcite
rägo visphuraëänubandha-ruciraù saàdarçito gaëòayoù |
kampaç cädhara-pallave viracitaù kämaà kuraìgédåçä
no jäne kim ayaà priye prakaöitaù kopo’bhiläño’thavä ||32a||


sa präyaço bhaved tredhä käminénäà priyaà prati |
avekñya doñam etasya garéyän madhyamo laghuù ||33||


partinäryäà gate känte svayaà dåñöe nakhäìkite |
tad-väso-darçane gotra-skhalite ca gurur yathä ||34||


bimboñöhaù sphurati prayäti paöutäà gaëòa-sthale çoëimä
yätas tiryag amü dåçau ca balavad bhrü-yugmaam udbhrämyati |
itthaà caëòi tathä tavaiña ruciraù kopa-kramo jåmbhate
jäto’yaà praëatér apäsya sutaräm etad-didåkñur yathä ||34a||


dåñöe priyatame rägäd anyayä saha jalpati |
sakhyäkhyäte’thavä doñe mäno’yaà madhyamo yathä ||35||


väco vägmini kià tavädya paruñäù subhru bhruvor vibhramai-
rviçräntaà kuta eva lola-nayane kià lohite locane |
svedaù kià nu ghanastani stana-taöe muktä-phalänäà tuläà
dhatte muïca ruñaà mamätra dayite leço’pi nästy ägasaù ||35a|| (Skm 887)


saviläsaà sphurac-cakñuù vékñamäëe paräà priye |
kiàcid aya-manaskena jäyate sa laghur yathä ||36||


mäm eva täòaya nitambini yady akasmät
kopo bhavet tava mukhaà tu nijaà kim etat |
änéyate çaçadharänukåtià kapola-
päléplutena ghana-kajjala-netra-värä ||36a||


deça-käla-balät kopaù präyaçaù sarva-yoñitäm |
jäyate sukha-sädhyo’yaà kåcchra-sädhyaç ca kämibhiù ||37||


prasädana-vidhià tyaktvä väkyair anyärtha-sücakaiù |
yasmin prasädyate yoñid upekñä sä matä yathä ||47||


etat kià nanu karëa-bhüñaëa-mayaà häraù sukäïcé navä-
baddhä käcid iyaà tvayädya tilakaù çläghyaù priye kalpitaù |
pratyaìgaà spåçateti tat-kñaëa-bhavad-romäïca-mäläïcitä-
tanvé mänam upekñayaiva çanakair dhürtena saàmocitä ||47a||


kevalaà dainyam älambya päda-pätännatir matä |
abhéñöä sä bhåçaà stréëäà lalitä ca bhaved yathä ||48||


akasmäj jäyate yatra bhaya-harñädi-bhävanä |
so’yaà prasaìga-vidhvaàsaù kopa-bhraàçätmako yathä ||49||


kathaà mamorasi kåta-pakña-niùsvanaù
çilémukho’patad iti jalpati priye |
nivåtya kià kim idam iti bruväëayä
sa-sädhvasaà kupitam aloki käntayä ||49a||


yathottaraà valéyäàsa ity upäyäù prasädane |
ädyäs trayo ghanaà käryä vidagdhaiù paçcimäù kvacit ||50||


nätikhedayitavyo’yaà priyaù pramadayä kvacit |
mänaç ca viralaù käryaù praëämotsava-siddhaye ||51||


ity upäyän prayuïjéta näyikäpi priyaà prati |
kulajä nerñyate kià tu tatränyat-käraëaà bhavet ||52||


snehaà vinä bhayaà na syän nerñyä ca praëayaà vinä |
tasmän mäna-prakäro’yaà dvayoù prema-prakäçakaù ||53||


priya-subhaga-dayita-vallabha-nätha-sväméça-känta-candra-mukhäù |
dayita manorama ramaëé-jévita ity ädi näma syät ||54||


prétau bhartari sudåçäm aprétau punar amüni çaöha-dhåñöau |
nirlajja-duräcärau niñöhura-duùçélavänädi ||55||


garväd vyasana-tyägäd vipriya-karaëäc ca niñöhuräläpät |
lobhäd atipraväsät stréëäà dveñyaù priyo bhavati ||56||


para-deçaà vrajed yasmin kutaçcit käraëät priyaù |
sa praväsa iti khyätaù kañöävastho dvayor api ||57||


dåñöaà ketaka-dhüli-dhüsaram idaà vyoma kramäd vékñitäù
kaccäntäç ca çiléndhra-kandala-bhåtaù soòhäù kadambäniläù |
sakhyaù saàvåëutäçru muïcata bhayaà kasmän mudeväkulä
etän apy adhunäsmi vajraghaöitä nünaà sahiñye dhanän ||57a|| (Skm 749)


kämaà karëa-kaöuù kuto’timadhuraù kekä-ravaù kekinäà
meghäç cämåta-dhäriëo’pi vihitäù präyo viña-syandinaù |
unmélan-nava-kandalävalir asau sahyäpy asahyäyate
tat kià yad viparétam atra na kåtaà tasyä viyogena me ||57b||


kärçya-jägara-mälinya-cintädyaà yatra jäyate |
avasthä vividhäù stréëäà måtyuç ced avadheù ||58||


adyaiva yat pratipad-udgata-candra-lekhä-
sakhyaà tvayä vapur idaà gamitaà varäkyäù |
kåñëe gate kusuma-säyaka tat prabhäte
bäëävalià kathaya kutra vimokñyasi tvam ||58a||


niùçväsaiù saha sämprataà sakhi gatä våddhià dhruvaà rätrayaù
särdhaà locana-väriëä vigalitaà yat präktanaà me sukham |
präëäçä tanutäm upaiti ca muhur nünaà tanu-spardhayä
kandarpaù param eka eva vijayé yäte’pi känte sthitaù ||58b||


nérägo’dhara-pallavo’timalinä veëé dåçau näïjite
mläyad-bäla-måëälikä-dhavalatäm älambate’ìga-cchaviù |
itthaà subhru visaàsthuläpi viraha-vyäpäd vimardäd iyaà
sakhyeva sthira-çobhayä dåòhataraà pratyaìgam äliìgitä ||58c||


kià tatra nästi rajané kià vä candro na suñöhu-ruciù |
yena sakhi vallabhäm api na smarati sa mäà videça-ruciù ||58d||


prasara çiçirämodaà kaundaà saméra saméraya
prakaöaya çaçinn äçäù kämaà manoja samullasa |
avadhi-divasaù pürëaù sakhyo vimuïcata tat-kathäà
hådayam adhunä kiïcit kartuà mamänyad ihecchati ||58e|| (Skm 750)


ity ädi-virahävasthäù puàso’pi hi bhavanti täù |
kandarpa-çara-pätädyä mä bhüvan vairiëäm api ||59||


yatraikasmin vipanne’nyo måtakalpo’pi tad-gatam |
näyakaù pralapet premëä karuëo’asau småto yathä ||60||


dagdhä snigdha-vadhü-viläsa-kadalé véëä samunmülitä
pétä païcama-käkalé-kavalitä çéta-dyüteù kaumudé |
pluñöäù spañömaneka-ratna-nivahä nälaà rateù kevalaà
kandarpaà haratä hareëa bhuvanaà niùsäram etat kåtam ||60a|| (Skm 977)


vaktraà candramasä dåçau måga-gaëaiù keçäù kaläpi-vrajair
mätaìgaiù stana-maëòalaà bhuja-yugolläso måëälair api |
saugandhyaà malayänilena balinä tanvé vibhajyeti sä
sarvair niñkaruëair håtä dhruvam aho daivena kiàcin na me ||60b||


iyatéà subhagävasthäà gato’si yasyäù kåte smarätaìkät |
mürcchäà harämi sä tava gata-puëyä nayana-salilena ||60c||


päço vipäçita upähita eña sändraù
karpüra-reëur upagüòham uro natäìgi |
päpena yena gamiteti daçäm amuñmin
mürchä-viräma-lalitaà mayi dhehi cakñuù ||60d||


gläno muktäçrur udvignaù srastäìgo mukta-cetanaù
sa-cinto dainya-bhäg asminn evaà präyo jano bhavet ||61||


keñäàcit karuëa-bhräntiù käruëyäd atra jäyate |
etasya mithunävasthäà vismåtya rati-mülajäm ||62||


stré-puàsayor bhaved eña säpekñaù saàgame punaù |
çåìgära-vacana-präyaù karuëaù syät sa cänyathä ||63||


tasmäc chåìgära eväyaà karuënänumoditaù |
saundaryaà sutaräà dhatte nibaddho viralaà budhaiù ||64||


kärur däsé naöé dhätré prätiveçyä ca çilpiné |
bälä pravrajitä ceti strénäà jïeyaù sakhéjanaù ||65||


kalä-kauçalam utsäho bhaktiç cittajïatä småtiù |
mädhuryaà narma-vijïänaà vägmitä ceti tad-guëäù ||66||


vinodo maëòanaà çikñopälambho’tha prasädanam |
saìgamo virahäçväsaù sakhé-karmeti tad yathä ||67||


mayä ko’yaà mugdhe kathaya likhitaù satvara-sakhé-
vacaù çrutvety uccair vinihita-dåçä citra-phalake |
na vaktuà tanvaìgyä çakitam atha coddäma-vidalat-
kadambäkäreëa priya iti samäkhyäyi vapuñä ||67a||


pratyaìgaà prati karma narma-parayä kåtvädhirüòhaà smarä-
dautsukyaà pravilokya mohana-vidhau cäturyam älokya ca |
sadyo yävaka-maëòanaà na racitaà päde kuraìgé-dåçä
smeräntä viçada-cchade ca çayane dåñöiù samäropitä ||67b|| (Skm 1092)


nérandhraà parirabhyate priyatamo bhüyastaräà cumbyate
tad bäòhaà kriyate yad asya rucitaà cäöüccakais tanyate |
sakhyä mugdha-vadhür iyaà rati-vidhau yatnena saàçikñitä
nribhräntaà guruëä punaù çata-guëaà puñpeñuëä käritä ||67c||


subhaga bhagavatä hådye tasyä jvalat-smara-pävake’py
abhiniveçatä premädhikyaà cirät prakaöékåtam |
tava tu hådaye çéte’py evaà sadaiva sukhäptaye
mama sahacaré sä niùsnehä manäg api na sthitä ||67d||


ko’yaà vimuïca kuru nätha vaco madéyam
äçväsaya smara-kåçänu-kåçäà kåçäìgém |
ekäkiné kaöhina-täraka-räja-käntyä
païcatvam äçu nanu yäsyati sä varäké ||67e||


amuà dadhe’àçukam aham atra pädape
yuväm alaà nibhåtam ihaiva tiñöhatäm |
rahaù-sthayor idam abhidhäya käminoù
svayaà yayau nipuëa-sakhé latäntaram ||67f||


sphurati yad idam uccair locanaà tanvi vämaà
stana-taöam api dhatte cäru-romäïca-mäläm |
kalayati ca yad-antaù-kampatämüru-käëòaà
nanu vadati tad adya preyasä saàgamaà te ||67g||


ity ädi vividhaà sakhyo vyäpäraà kurvate sadä |
yoñitäà mantra-sarvasva-nidhäna-kalaçopamäù ||68||


itthaà viracanéyo’yaà çåìgäraù kavibhiù sadä |
anena rahitaà kävyaà präyo nérasam ucyate ||69||


itthaà vicärya pracura-prayogä-
nyo’muà nibadhnäti rasaà rasajïaù |
tat-kävyam äropya padaà vidagdha-
vaktreñu viçvaà paribambhraméti ||70||



iti çré-rudra-bhaööa-viracite çåìgära-tilakäbhidhäne kävya-rasälaìkäre
vipralambho näma dvitéyaù paricchedaù |

tåtéya paricchedaù


vikåtäìga-vacaù-kåtya-veñebhyo jäyate rasaù |
häsyo’yaà häsa-mülatvät pätra-traya-gato yathä ||1||


kiïcid-vikasitair gaëòaiù kiïcid visphäritekñaëaiù |
kiïcid-lakñya-dvijaiù so’yam uttamänäà bhaved yathä ||2||


päëau kaìkaëam utphaëaù phaëipatir netraà jvalat-pävakaà
kaëöhaù kuëöhita-käla-küöa-kuöilo vastraà gajendräjinam |
gauré-locana-lobhanäya subhago veño varasyeti me
gaëòolläsa-vibhävitaù paçupater häsodgamaù pätu vaù ||2a|| (Skm 36)


madhyamänäà bhavaty eña vivåtänana-paìkajaù |
nécänäà nipatad-bäñpaù çrüyamäëa-dhvanir yathä ||3||


mugdhe tvaà subhage na vetsi madana-vyäpäram adyäpi taà
nünaà te jalajaiñiëäyam alinä dåñöo na bhartädharaù |
sakhyaivaà hasitaà vadhüà prati tathä sänandam ävirbhavad-
vakträntargata-sédhu-väsa-rasikair bhåìgair yathä dhävitam ||3a||


tyaktvä guïja-phaläni mauktikamayé bhüñä staneñv ähitä
stréëäà kañöam idaà kåtaà sarasijaà karëe na barhi-cchadam |
itthaà nätha taväridhämni çavarair älokya citra-sthitià
bäspärdrékåta-locanaiù sphuöa-ravaà däraiù samaà hasyate ||3b||


asmin sakhé-karäghäta-netrolläsäìga-vartanam |
näsäkapola-vispando mukha-rägaç ca jäyate ||4||


çokätmä karuëo jïeyaù priya-bhåtya-dhana-kñayät |
tatretthaà näyako daiva-hataù syäd duùkha-bhäjanam ||5||


bhartä saàgara eva måtyu-vasatià präptaù samaà bandhubhir
yünäà kämam iyaà dunoti ca mano vaidhavya-bhäväd vadhüù |
bälo dustyaja eka eva ca çiçuù kañöaà kåtaà vedhasä
jéväméti mahépate pralapati tvad-vairi-sémantiné ||5a||


bhüpäto daiva-nindä ca rodanaà déna-niùsvanaù |
çaréra-täòanaà moho vaivarëyaà cätra jäyate ||6||


krodhätmako bhaved raudraù pratiçatrün amarñataù |
rakñaù-präyo bhaved atra näyako’tyugra-vigrahaù ||7||


yaù präëäpahatiù kåtä mama pituù kñudrair yudhi kñatriyai
rämo’haà ramaëér vihäya balavan niùçeñam eñäà haöhät |
bhäsvat-prauòha-kuöhära-koöi-ghaöanä-käëòa-truöat-kandharä
sroto’ntaù-sruta-visra-çoëita-bharaiù kuryäà krudhäà nirvåtim ||7a||


mukharägäyudhotkñepa-sveda-kampädhara-grahäù |
çakti-çaàsä karäghäto bhrukuöé cätra jäyate ||8||


utsähätmä bhaved véro dayä-dänäji-pürvakaù |
trividho näyakas tatra jäyate sattva-saàyutaù ||9||


gämbhéryaudärya-saundarya-çaurya-dhairyädi-bhüñitaù |
ävarjita-jano janya-nirvyüòha-prauòha-vikramaù ||10||


ayi vihaìga varäka kapotakaà
vimåja dhehi dhåtià mama medasä |
çibir ahaà bhavatä vidito na kià
sakala-sattva-samuddharaëa-kñamaù ||10a||

sukhito’si hare nünaà
bhuvana-traya-mätra-labdhi-toñeëa |
balir arthitado’smi yato
na yäcitaù kiàcid apy adhikam ||10b||


yatrairävaëa-danta-tévra-musalair eraëòa-käëòäyitaà
vajreëäpi vikérëa-vahnitatinä märëälanäläyitam |
mad-vakñasy avalambya kiàcid adhunä tad vismåtaà vajriëä
yuddhaà yady avalambate sa tu punaù sajjo’smy ahaà rävaëaù ||10c||


dhåti-garvauddhatya-mati-småti-romäïcä bhavanti cämuñmin |
vividhä väkya-kñepäù sotsähämarña-vegäç ca ||11||


bhayänako bhaya-sthäyibhävo’sau jäyate rasaù |
çabdäder vikåtäd voòhaà bäla-stré-néca-näyakaù ||12||


çrutvä türya-ninädaà dväre bhaya-cakita-lalita-bähu-lataù |
dhanyasya lagati kaëöhe mugdha-çiçur dhüli-dhüsaritaù ||12a||


praëaya-kalaha-saìgän manyubhäjä nirastaù
prakaöita-caöu-koöiù päda-padmänato’pi |
nava-jaladhara-garjer bhétayäsau kayäcit
truöita-tarala-häraà sasvaje präëanäthaù ||12b||


kampoparuddha-sarväìgair
galat-svedoda-bindubhiù |
tvad-ärabdhair mahé-nätha
vairibhir vanitäyitam ||12c||


vaivarëyam açru saàträso hasta-pädädi-kampanam |
svedäsya-çoña-dik-prekñä-saàbhramäç ca prakértitäù ||13||


jugupsä-prakåtir jïeyo bébhatso’hådya-darçanät |
çravaëät kértanäd väpi püty ädi-viñayäd yathä ||14||


luöhat-kåmi-kalevaraà sravad-asåg-vasäväsitaà
viçérëa-çava-saàtati-prasarad-ugra-gandhänvitam |
bhramat-pracura-patrikaà trika-vivarti-nåtya-kriyä-
pravéëa-guëa-kauëapaà paribabhau paretäjiram ||14a||


näsäpracchädanaà vaktra-küëanaà gätra-saàvåtiù |
niñöhévanädi cätra syäd udvegäd uttameñv api ||15||


vismayätmädbhuto jïeyo raso rasa-vicakñaëaiù |
mäyendrajäla-divya-stré-vipinädy-udbhavo yathä ||16||


satyaà håtä tvayä haàsa vanitänäm iyaà gatiù |
bhramanty etäs tathäpy etad indrajälaà tad adbhutam ||16a||


gadgadaù sädhuvädaç ca svedaù pulaka-vepathü |
dåñöer niçalatäratvaà vikäsaç cätra jäyate ||17||


samyag jïänodbhavaù çäntaù samatvät sarva-jantuñu |
gateccho näyakas tatra tamoräga-parikñayät ||18||


dhanam aharahar dattaà svéyaà yathärthitam arthine
kåtam arikulaà näré-çeñaà sva-khaòga-vijåmbhitaiù |
praëayini jane rägodrikte ratir vihitä ciraà
kim aparam ataù kartavyaà nas tanäv api nädaraù ||18a||


nirälambaà mano hy atra bäòham ätmani tiñöhati |
sukhe necchä tathä duùkhe’py udvego nätra jäyate ||19||


añöäv amé rasäù pürvaà ye proktäs tatra niçcitam |
pratyanékau rasau dvau dvau tat-samparkaà vivarjayet ||20||


çåìgära-bébhatsa-rasau tathä véra-bhayänakau |
raudrädbhutau tathä häsya-karuëau vairiëau mithaù ||21||


häsyo bhavati çåìgärät karuëo raudra-karmataù |
adbhutaç ca tathä véräd bébhatsäc ca bhayänakaù ||22||


yau janya-janakäv etau rasäv uktau manéñibhiù |
yuktyä kåto’pi saàbhedas tayor bäòhaà na duñyati ||23||


kecid rasa-vibhägeñu bhäväù pürvaà pradarçitäù |
svätantryeëeha kértyante ramyäs te kåtinäà matäù ||24||


ratyädaya ime bhävä rasäbhipräya-sücakäù |
païcäçat-sthäyi-saàcäri-sättvikäs tän nibodhata ||25||


çåìgärädi-raseñv eva bhävä ratyädayaù småtäù |
pratyekaà sthairyato’nye nca taryastriàçac-caräù småtäù ||26||


präyo’navasthite citte bhäväù saàkérëa-saàbhaväù |
bähulyena nigadyante tathäpy ete yathä sthitäù ||27||


çaìkäsüyä bhayaà glänir vyädhiç cintä småtir dhåtiù |
autsukyaà vismayo harño vréòonmädo madas tathä ||28||


viñädo jaòatä nidrävahitthaà cäpalaà småtiù |
iti bhäväù prayoktavyäù çåìgäre vyabhicäriëaù ||29||


çramaç capalatä nidrä svapno glänis tathaiva ca |
çaìkäsüyävahitthaà ca häsye bhävä bhavanty amé ||30||


dainyaà cintä tathä glänir nirvedo jaòatä- småtiù |
vyädhiç ca karuëe jïeyä bhävä bhäva-viçäradaiù ||31||


harño’süyä tathä garva utsäho mada eva ca |
cäpalyam ugratä vego raudre bhäväù prakértitäù ||32||


amarñaù pratibodhaç ca vitarko’tha matir dhåtiù |
krodho’süyäçru saàmoha ävego romaharñaëam ||33||


garvo madas tathogratvaà bhävä vére bhavanty amé |
saàträso maraëaà caiva vacanéyaà bhayänake ||34||


apasmäro viñädaç ca bhayaà vego matir madaù |
unmädaç ceti vijïeyä bhävä bébhatsa-saàbhaväù ||35||


ävego jaòatä moho vismayo harñaëaà matiù |
iti bhävän nibadhnanti rase’sminn adbhute budhäù ||36||


evaà saàcäriëo bhävä jïeyäù pratirasaà sthitäù |
sättvikäs tu bhavanty ete sarve sarva-rasäçrayäù ||37||


yä nåtya-géta-pramadopabhoga-
veñäìga-saìkértana-cäru-bandhä |
mädhurya-yuktälpa-samäsa-ramyä
väëé småtäsäv iha kaiçikéti ||38||


çåìgära-häsya-karuëa-rasänäà parivåddhaye |
eñä våttiù paryoktavyä prayatnena budhair yathä ||39||


saundaryaà çaça-läïchanasya kavibhir mithyaiva tad varëyate
saubhägyaà kva nu paìkajasya rajané-saàbhoga-bhagna-tviñaù |
ity älocya ciräya cäru ruci-mantrasyat-kuraìgé-dåço
vékñete nava-yauvanonnata-mukhau manye stanävänanam ||39a||


hasteñuù kusumäyudhasya lalitaà räga-çriyo locanaà
saubhägyaika-gåhaà viläsa-nikaño vaidagdhya-siddhi-dhvajaù |
säkñédaà mada-bändhavasya nibhåtaà kasyäpi lélä-nidheù
kakñäntar-nakha-maëòanaà sakhi navaà pracchädyatäà väsasä ||39b||


samullasat-käïcana-kuëòalojjvala-
prabhäpi täpäya babhüva yeñv alam |
viläsiné-ramya-mukhämbujanmasu
prajajvalus teñv akåçäù kåçänavaù ||39c||


yä citra-yuddha-bhrama-çastra-päta-
mäyendrajäla-pluti-läìghitäòhyä |
ojasvi-gurv-akñara-bandha-gäòhä
jïeyä budhaiù särabhaöéti våttiù ||40||


raudre bhayänake caiva bébhatse ca vicakñaëaiù |
kävya-çobhäkaré våttir iyam itthaà prayujyate ||41||


çastroddärita-kumbhi-kumbha-vigalad-raktäkta-muktä-phalaà
sphära-sphürjita-känti-kalpita-båhac-caïcac-catuñkäyitam |
krodhoddhävita-dhéra-dhoraëa-lasaat-khaògägram ugrägrahaà
yuddhaà siddha-vadhü-gåhéta-subhaöaà jätaà tadä durdharam ||41a||


näyaà garji-ravo gabhéra-paruñaà türyaà tadéyaà tv idaà
naite bhéma-bhujaìga-bhoga-rucayo meghä ime tad-rajäù |
itthaà nätha navämbu-väha-samaye tvat-sainya-çaìkäkulä
mläyad-vaktra-ruco virodhi-vanitästrasyanti naçyanti ca ||41b||


pibann asåk svadan mäàsam äkarñann antra-mälikäm |
kabandha-saìkule kroñöä bhramaty eña mahä-raëe ||41c||


harña-pradhänädhika-sattva-våttis
tyägottarodära-vaco-manojïä |
äçcarya-saàpat-subhagä ca yä syät
sä sätvaté näma matätra våttiù ||42||


nätigüòhärtha-saàpattiù çravya-çabda-manoramä |
vére raudre’dbhute çänte våttir eñä matä yathä ||43||


lakñmyäs tvaà janako nidhiç ca payasäà niùçeña-ratnäkaro
maryädä-niratas tvam eva jaladhe brüte’tra ko’nyädåçam |
kià tv ekasya gåhaà gatasya baòavä-vahneù sadä tåñëayä
kläntasyodara-püraëe’pi na saho yat tan manäì madhyamam ||43a||


sphäritotkaöa-kaöhora-tärakäkérëa-vahni-kaëa-saàtatiù krudhä |
durnimitta-taòid-äkåtir babhau dåñöir iñöa-samaräàçu-mälinaù ||43b||


atyadbhutaà narädhipa tava kértir dhavalayanty api jaganti |
raktän karoti suhådo malinayati ca vairi-vadanäni ||43c||


nivåtta-viñayäsaìga-madhunä suciräya me |
ätmany eva samädhänaà manaù kevalam icchati ||43d||


pradhäna-puruña-präyä sad-vakrokti-nirantarä |
bhäratéyaà bhaved våttir vérahäsyädbhutäçrayä ||44||


janma-deha-vadha-bandhanädikaà
tulyam etad itaraiù samaà satäm |
yat tathäpi vipuläcaläù çriyaù
sähasaika-paratätra käraëam ||44a||


yaçodäkåta-rakñasya çäsitur bhuvana-druhäm |
bälye nibhåta-gambhéro harer häsaù punätu vaù ||44b||


nirbhayo’py eña bhüpälas tad dadäti dviñäà yudhi |
asat teñu yaçaù çubhram ädatte cedam adbhutam ||44c||


ity ädi ramyäù pravilokya våttér
dåñövä nibandhäàç ca mahä-kavénäm |
älokya vaicitryam idaà vidadhyät
kävyaà kaviù sajjana-citta-cauram ||45||


virasaà pratyanékaà ca duùsandhäna-rasaà tathä |
nérasaà pätra-duñöaà ca kävyaà sadbhir na çasyate ||46||


vihäya janané-måtyu-çokaà mugdhe mayä saha |
yauvanaà mänaya spañöam ityädi virasaà matam ||47||


prabandhe néyate yatra rasa eko nirantaram |
mahatéà våddhim icchanti nérasaà tac ca kecana ||48||


nakha-kñatocchalat-püti-pluta-gaëòa-sthalaà ratau |
pibämi vadanaà tasyäù pratyanékaà tad ucyate ||49||


täm evänucitäà gaccha jvalitä tvat-kåte tu yä |
kià te kåtyaà mayä dhürta duùsandhäna-rasaà tv idam ||50||


durjano dayitaù kämaà mano mlänaà manobhavaù |
kåço viyoga-taptäyäs tasyä ity ädi nérasam ||51||


mugdhä vyäjaà vinä veçyä kanyeyaà nipuëä ratau |
kula-stré sarvadä dhåñöä pätra-duñöaà tv idaà matam ||52||


anyeñv api raseñv ete doñä varjyä manéñibhiù |
yat samparkän na yäty eva kävyaà rasa-paramparäm ||53||


iti mayä kathitena pathämunä
rasa-viçeñam açeñam upeyuñä |
lalita-pädapadäsadalaìkåtiù
kåta-dhiyäm iha vägvanitäyate ||54||


çåìgära-tilako näma grantho’yaà grathito mayä |
vyutpattaye niñevantu kavayaù käminaç ca ye ||55||


känyä kävya-kathä kédåg vaidagdhé ko rasägamaù |
kià goñöhé-maëòanaà hanta çåìgära-tilakaà vinä ||56||


tripura-vadhäd eva gatäm ulläsam umäà samasta-deva-natäm |
çåìgära-tilaka-vidhinä punar api rudraù prasädayati ||57||


iti çré-rudra-bhaööa-viracite çåìgära-tilakäbhidhäne kävya-rasälaìkäre
häsyädi-rasa-nirüpaëaà näma tåtéyaù paricchedaù |




Página PRINCIPAL
OBRAS y AUTORES CLÁSICOS
Agradecimientos
Cuadro General

Disculpen las Molestias





HINDUISMO (3270)SC | 1º Sri Garga-Samhita





Sri Garga-Samhita | Oraciones Selectas al Señor Supremo | Devotees Vaishnavas | Dandavat pranams - All glories to Srila Prabhupada | Dandavat pranams | Santos Católicos | El Mundo del ANTIGUO EGIPTO II | El Antiguo Egipto I |Archivo Cervantes | Neale Donald Walsch | Sivananda Yoga | SWAMIS | Hari Katha | Hinduismo | Biografías

Correo Vaishnava

Mi foto
Spain
Correo Devocional

Archivo del blog